Bitcoin Nedir?

Bitcoin tümüyle merkeziyetsiz bir dijital kripto paradır. Elinizde ya da banka hesabınızda tutabileceğiniz ABD dolarının aksine, Bitcoin’i kontrol eden merkezi bir otorite ya da merkezi hale getirilmiş bir ödeme sistemi bulunmuyor. Bitcoin bunun yerine, banka, merkez bankası veya ödeme merkezi gibi bir aracı kurum olmaksızın, dünyanın her yerinden insanların birbirine Bitcoin göndermesine ve almasına olanak tanıyan kişiler arası (P2P) bir ağ üzerinde çalışıyor.

Bugün CMC’de sıralanan binlerce kripto para birimi olsa da, Bitcoin dünyadaki ilk kripto paraydı. “Satoshi Nakamoto” takma adını kullanan bir kişi veya grup, 31 Ekim 2008 günü, bugünlerde dünyaca bilinen Bitcoin makalesini yayımladı.

Makalenin ilk satırında şu ifade yer alıyor: “Elektronik paranın tümüyle eşler arası çalışan versiyonu, online ödemelerin finansal bir kuruluş aracılığı olmaksızın bir taraftan diğerine direkt olarak gönderilmesine olanak tanır.”

Bitcoin ağı 3 Ocak 2009 tarihinde faaliyete geçerek kripto para devrimini başlattı.

Bitcoin Nasıl Çalışır?

Bitcoin tümüyle merkeziyetsiz bir dijital para birimi olarak kendinden önceki hiçbir varlığa benzemiyor.

Dijital çağdan önce herkes, paranın fiziksel formlarıyla işlem yaptı. Bu süreç çiftlik hayvanları ve tuz ile başladı, gümüş ve altınla devam etti ve kağıt paraya kadar geldi. Paranın “dijitalleştirilmesi” henüz yeni yeni ortaya çıktı ve böylelikle banka hesapları online ortama taşınabildi. Bu sayede, bugün hiç düşünmeden kullanılan PayPal ve Square gibi çok sayıda online ödeme platformu dünyaya geldi.

Bununla birlikte tüm bu “dijital işlemler” faaliyetlerini sürdürebilmek için merkezi bir sisteme ihtiyaç duyuyor. Bankanız veya PayPal gibi finansal servisler, kullanıcı hesaplarını sürekli güncel tutmaktan ve sayımların doğru bir şekilde yapıldığını garantilemekten sorumlu. Bu sistemler dijital paranın merkeziyetçi formunu temsil ediyor.

Bitcoin, mahsuplaşma sürecini merkeziyetsiz hale getirerek dijital para endüstrisinde adeta bir devrim yaptı. Bitcoin, kullanıcılar arası işlemlerde her an tutarlılığı sağlayan merkezi bir yapı yerine, hesap bakiyelerinin ve işlemlerin tüm dünyadaki kullanıcılarla yarı anonim (pseudonymous) olarak paylaşıldığı bir sistem kullanıyor. En basit haliyle açıklamak gerekirse, Bitcoin protokolünde yer almak isteyen herkes, ücretsiz ve açık kaynaklı yazılımı indirip bu ağa katılabilir.

Bir Bitcoin kullanıcısı olarak birine Bitcoin göndermek için tüm bilmeniz gereken onların Bitcoin adresidir (bu bilgi bir dizi harf ve sayıdan oluşuyor, alıcı kişinin ismi veya herhangi bir kişisel bilgi içermiyor!). Sahip olduğunuz Bitcoin’i bir adrese göndererek, aslında işleminizi Bitcoin ağı üzerinde blockchain teknolojisi (buna daha sonra değineceğiz) kullanarak yayınlıyorsunuz (Merhaba, ben Ayşe, Ali’ye 1 BTC gönderiyorum). Bitcoin ağı, Ayşe’nin cüzdan bakiyesinin en güncel halini takip ettiği için, sistem onun cüzdan bakiyesini kontrol ediyor (Örneğin, Ayşe’nin cüzdanında 2 BTC var, yani Ali’ye 1 BTC gönderebilir) ve işlemi tamamlıyor.

Kısacası Bitcoin, bu paylaşımlı hesap defterinin daima tutarlı olacağını garantileyerek çalışıyor ve yeni Bitcoin işlemlerini (Ali, Ayşe’ye 2 BTC geri yolluyor) doğruluyor, kayda geçiriyor ve ardından hesap defterine ekliyor. İşte bu yeni “bilgi bloklarının” var olan blok zincirine eklenmesi, blockchain (blok zinciri) teknolojisinin kalbini oluşturuyor.

Bitcoin Madenciliği Nasıl Çalışır?

“Madencilik” blockchain’e yeni bloklar ekleme eylemine verilen addır. Daha basit bir dille açıklamak gerekirse, Bitcoin madencileri temelde çok karışık bir bulmaca olan kriptografik bir problemi çözmek için kayda değer miktarda bilgisayar gücü tahsis ediyorlar. Bulmacayı, diğerlerinden önce başarıyla çözen madenci, blok ödülü olarak daha önceden belirlenmiş miktarda Bitcoin ile ödüllendiriliyor. Bazı durumlarda blok ödülleri, madencilerin kaynak paylaşımı için bir araya geldiği madencilik havuzlarına veriliyor.

Bulmaca çözüldüğü anda blok onaylanıyor ve blockchain’e ekleniyor. Bu yeni bilgi tüm düğümlere, yani Bitcoin protokolü katılımcılarına gönderiliyor ve herkesçe paylaşılan defter bir kez daha güncelleniyor.

Bitcoin’in fiyatı arttıkça blok ödülü de gitgide daha cazip hale geliyor. Bu da daha çok madenciyi blok kazma yarışına katılmaya teşvik ediyor. Karşılık olarak sistemde ne kadar çok madenci varsa ağ da o kadar güvenli oluyor. Artan rekabet, buna ek olarak, madencilerin yarışta kalmak için sürekli yeni donanıma yatırım yapması anlamına geliyor.

Bitcoin Ödül Yarılanması (Bitcoin Halving) Nedir?

Bitcoin’in değerinin sonsuz arz neticesinde zarar görmesini önlemek isteyen Satoshi Nakamoto, her 210 bin blokta gerçekleşecek bir “yarılanma etkinliğini” kodlara ekledi. Bitcoin ağı ilk çıktığında, Bitcoin’in blok ödülü üretilen blok başına 50 BTC idi. 2012’de bu miktar 210 bininci blokta yarıya düşürüldü ve blok ödülü 25 BTC oldu. İkinci yarılanma 2016’da 420 bininci blokta gerçekleşti ve blok ödülü 12,5 BTC oldu.

BTC’nin toplam arzına (21 milyon BTC) ulaşana kadar bu işlem her 210 bin blokta uygulanacak. Son blok ödülünün 2140’da verileceği tahmin ediliyor! Bitcoin ödül yarılanması hakkında daha fazla bilgi için Bitcoin Halving sayfamıza ve blog yazımıza göz atabilirsiniz.

Bitcoin Nasıl Saklanır?

Bitcoin saklamanın birçok farklı yolu var – işte bunlardan birkaçı:

  1. Bitcoin borsasında tutun

Dünyanın her yerinde birçok çeşitli Bitcoin borsası mevcut. Bu borsaların tamamı sizin başka kripto para birimleri (altcoinler) veya devlet para birimleri (USD, EUR, GBP vs.) için Bitcoin satmanıza olanak sağlıyor. Aynı zamanda bu borsalar, sahip olduğunuz BTC varlıklarını sizin adınıza saklıyor. Onları güvende tutmak da, borsanın görevi haline geliyor. Kripto para borsalarının hack saldırısına uğradığı veya müşterilerine ait BTC’leri kaybettikleri durumlar da yaşandı; bu nedenle kripto varlıklarınızı emanet etmek için bir borsa arıyorsanız, araştırmanızı iyi yapın. Bu kripto para birimi için en son borsaların listesi ve işlem çiftleri için piyasa çiftleri sekmemizi ziyaret edin.

  1. Bitcoin cüzdanında saklayın

Sahip olduğunuz Bitcoin’i kripto borsasında tutmak yerine bir Bitcoin cüzdanında da tutabilirsiniz. Cüzdanlar ikiye ayrılıyor; soğuk cüzdan ve sıcak cüzdan. Sıcak cüzdanlar, internete bağlı çalışan, yani Bitcoin’i online ortamda tutan yazılımlardır. Sıcak cüzdanlar, işlem yapmaya daha uygun olsalar da internete bağlı kaldıkları için gelecek saldırılara karşı mantıken daha zayıftırlar.

Soğuk cüzdanlar “online” olmayan cüzdanlardır. Hacker’lar bu tip soğuk depolama araçlarına internet üzerinden erişemez. Bu yüzden soğuk cüzdanların saldırıya uğrama ihtimali çok daha azdır. Buna karşın, sahip olmak için bir ücret ödemek gerektiğinden ve kullanımı teknik bilgi gerektirdiğinden, bu tip cüzdanlar kullanıcı açısından daha zahmetlidirler. Soğuk cüzdana örnek olarak donanım tabanlı cüzdanlar ve kâğıt cüzdanlar verilebilir.

Bitcoin Cüzdanı Nasıl Kullanılır

Birçok farklı Bitcoin cüzdanı mevcut; web, masaüstü ve kağıt bunlardan sadece birkaçı. Hangi cüzdan tipi sizin için uygun?

 

Yazılım Cüzdanları

Yazılım cüzdanlar; web, masaüstü ve mobil cüzdan çeşitlerini kapsıyor.

Web Cüzdanları

Web cüzdanı, kullanıcıların internet tarayıcısı aracılığıyla BTC blockchain ağıyla etkileşime girmesine izin veriyor. Özel anahtarları (private key) ve diğer “kimlik bilgilerini” çevrim içi sunucuda barındırıyor. Dolayısıyla web cüzdanları, aynı zamanda sıcak cüzdan olarak değerlendirilebilir.

Birçok web cüzdanı, tıpkı kullanıcıların kolayca alım satım işlemi yapmalarına ve varlıklarını saklamalarına izin veren kripto para borsaları gibi, üçüncü parti hizmet sağlayıcıları üzerinde barındırılıyor.

Kripto para borsasında kullanıcı hesabı açıldığında, genellikle otomatik biçimde BTC cüzdanı da oluşturuluyor. Hatta bazen, borsa üzerinde alınıp satılabilen tüm kripto para birimleri için ayrı cüzdanlar da otomatik oluşturulabiliyor.

Borsa tarafından sağlanan dijital cüzdanlar kullanım kolaylığı sunarken, borsa entegrasyonu sayesinde de alım satım işlem süresini kısaltıyor.

Borsada hesap oluşturmak, herhangi bir çevrim içi hizmet sağlayıcısı üzerinde hesap açmakla neredeyse aynı. Buna ek olarak, kimlik belgesine ait bir fotoğrafı sisteme yüklemek ve Müşterini Tanı (KYC) prosedürlerini tamamlamak beklenebiliyor.

Bununla birlikte, web cüzdanları borsada barındırıldığından ve kullanıcıya ait cüzdan anahtarları da üçüncü parti tarafından yönetildiğinden, olası bir siber saldırı veya dolandırıcılık girişimine karşı kullanıcılar savunmasız kalabilir.

Bu nedenle, borsalara girişlerde iki veya daha çok faktörlü kimlik doğrulama kullanılması, para çekme erişimi ve kimlik avı önleme araçları dahil olmak üzere, alım satım platformu veya web cüzdan sağlayıcısı tarafından sunulan güvenlik araçlarının aktif hale getirilmesi çok önemli.

Kullanıcılar, cüzdan anahtarlarının üçüncü parti sağlayıcı tarafından kontrol edilmesinden dolayı rahatsızlık hissederlerse, kimi web cüzdanları tarafından desteklenen çoklu imza (multisig) cüzdanı tercih edebilir.

Multisig Cüzdanlar

Multisig, çoklu imza (multisignature) ifadesinin kısaltması olarak kullanılıyor. Bu teknolojiyi, işlemleri iki veya daha fazla kullanıcının dijital biçimde onaylamasını sağlayan dijital imza teknolojisi olarak da tanımlamak mümkün.

Web veya başka türden olması fark etmeksizin standart bir Bitcoin cüzdanı, tek anahtar teknolojisi kullanıyor, yani fonlara erişmek için özel anahtar (private key) gerekiyor.

Bunun aksine multisig cüzdanlar, işlemleri doğrulamak veya cüzdandaki varlıklara erişmek için birden fazla doğrulayıcının onay vermesini şart koşuyor.

Multisig, tek anahtar kullanılmasından kaynaklanan güvenlik açığını azaltıyor. Aynı zamanda, işletmelerin kurumsal cüzdanlarını yönetmelerine veya saklama işlemleri için kullanılmalarına da yardımcı oluyor.

Masaüstü Cüzdanları

Masaüstü cüzdanlar, kullanıcının internetten indirdiği ve kendi bilgisayarı üzerinde çalıştırdığı bir yazılıma dayandığı için web cüzdanından ayrılıyor. Masaüstü cüzdan kullanıcılara, depolanan anahtar verileri üzerinde tam kontrol hakkı tanıyan “wallet.dat” dosyası içeriyor.

Masaüstü cüzdanı kurup ayarlamalarını yapmadan önce, güvenlik amacıyla “wallet.dat” dosyasına erişim parolası konulması ve bilgisayarda virüs veya kötü amaçlı yazılım bulunmadığından emin olunması önemli.

Ayrıca, bilgisayarda yaşanma ihtimali olan teknik sorunlara karşı “wallet.dat” dosyasını yedeklemek ve birikimlerin geri alınması için gerekli olan anahtar bilgisi ile varsa “seed (tohum)” cümlesini farklı bir yere kaydetmek de unutulmamalı.

Mobil Cüzdanlar

Mobil cüzdanlar, adından da anlaşılacağı üzere, akıllı telefon uygulaması kullanılarak çalışır. Genellikle QR kod ile Bitcoin işlemlerinin gerçekleştirilmesi için elle yapılandırılırlar. Bazı mobil cüzdanlar, çevrim içi borsa hesabına ait uygulamaların bir uzantısı olarak çalışır. Bu nedenle kullanıcı girişi, cüzdan ve hesap bilgileri de aynı olur.

Web ve masaüstü cüzdanlara benzer şekilde mobil cüzdanlar; virüs, kötü amaçlı uygulama ve yazılım bulaşma riskine karşı dikkatli biçimde yönetilmeli. Kişinin kendi anahtarlarına hükmetmesine olanak tanıyan mobil cüzdanın kullanılması durumunda, özel anahtar (private key) veya tohum (seed) bilgisinin yedeklenmesi gerek.

Donanım Cüzdanlar

Görüldüğü üzere yazılım tabanlı cüzdanlar; çevrim içi hizmetler ve/veya üçüncü parti merkezi sağlayıcılarla etkileşim halinde olduğundan güvenlik risklerine karşı savunmasız kalabilir.

Bu sebepten ötürü, kripto para birimlerini uzun süre güvenle saklamak isteyen kullanıcılar (HODLers) genellikle “soğuk” olarak tarif edilen, internete bağlı olmadıkları için daha güvenli görünen donanım cüzdanlarını tercih ediyor.

Donanım cüzdanları genellikle, açık (public) ve özel (private) anahtar oluşturmak için rastgele sayı üretme (RNG) yöntemi kullanan, küçük boyutlu birer fiziksel elektronik cihaz oluyor.

Donanım cüzdanı çoğunlukla, cihaza erişen kullanıcılara koruma sağlamak üzere bir PIN kodu ve kurtarma işlemi için de kurtarma ifadesi (recovery phrase) — bu bazen “anımsatıcı tohum (mnemonic seed)” olarak da adlandırılır — oluşturulmasına imkan veriyor.

Mnemonic seed ismi verilen anımsatıcı, genellikle donanım cüzdanının özel anahtarları (private key) için yedek görevi gören 24 kelimelik kurtarma ifadesinden oluşuyor

Donanım cüzdanlarını kullanmak, yazılım tabanlı alternatiflerinden biraz daha zor olsa da, siber saldırılara ve bilgisayardaki kötü amaçlı yazılımlara karşı koruma sağladığından kripto paraları depolamanın en güvenli yolu olarak kabul ediliyorlar. Birçok ünlü donanım cüzdan modeli, kullanımı kolay arayüz sunan masaüstü uygulamasıyla birlikte geliyor.

Bazı donanım cüzdanları, merkeziyetsiz borsalara veya web cüzdanlarına bağlanma seçeneği sunarak, erişilebilirlik ve alım satım platformlarına entegrasyon sorunlarının da üstesinden gelinmesine yardımcı oluyor.

Kağıt Cüzdanlar

Kağıt cüzdanlar; Bitcoin cüzdan adresinin ve buna karşılık gelen özel anahtar (private key) bilgisinin, QR kodu şeklinde üzerine yazıldığı kağıt parçasından ibaret olan, soğuk depolama biçimi şeklinde tanımlanabilir.

Sıcak cüzdanlara kıyasla risklere karşı daha güvenli olsalar da, kağıt cüzdanların önemli dezavantajları var. Kağıttaki verilerin silinmesi veya kolay okunamaması durumunda bilgiler yanlış yorumlanabilir. Ayrıca bu cüzdanlar, tüm meblağın tek seferde kullanılmasını şart koşar ve işlem sonrası yeniden oluşturulur.

Kağıt cüzdandaki varlıkların bir kısmını harcayabilmek için, kullanıcıların bakiyelerinin tamamını farklı bir cüzdan türüne (web, masaüstü veya donanım) aktarması ve ardından bakiyelerinin bir kısmını o cüzdan üzerinden harcaması gerekiyor.

Dahası, kullanıcılar kağıt cüzdan bakiyelerinin sadece bir kısmını başka cüzdana aktarmaya çalışırsa, kalan paranın varsayılan olarak Bitcoin protokolünde yer alan “para üstü adresine (change address)” gönderilmesi riski ortaya çıkıyor. Artan para orijinal kağıt cüzdanda kalmayacağından, para üstü için önceden farklı bir kağıt cüzdan belirlenmemişse, fonların kaybolma riski ortaya çıkabilir.

Bitcoin Adresi Nasıl Oluşturulur

Nasıl ki bir e-posta adresi, mesajınızın doğru kişiye ulaşmasını sağlıyorsa, Bitcoin adresiniz de kripto paranızın güvenle gönderilmesini temin eder.

 

Demek Bitcoin almaya karar verdiniz. Ama bir saniye! Bitcoin adresi dedikleri şey de ne? Bir özel anahtara ihtiyacınız var mı? Bitcoin cüzdanı, tüm bu denklemin neresinde kalıyor? İşte sizin için hazırladığımız en kapsamlı (ve basit) kripto para adresi oluşturma rehberi.

Bitcoin Adresi Nedir?

Nasıl ki bir e-posta adresi, mesajınızın doğru kişiye ulaşmasını sağlıyorsa, bir Bitcoin adresi de kripto paranızın blockchain üzerinde doğru yere ulaşmasını sağlamakta kritik önem taşıyor.

BTC göndermenizi ve almanızı sağlayan fiyakalı bir kriptografik kod parçası olan açık anahtar, bir QR kodu formundadır.

Neyse ki, Bitcoin ağını kullanmaya başlamak için bilgisayar bilimlerinde doktora yapmanıza gerek yok. Pek çok borsa veya cüzdan, Bitcoin alımı yaptıktan sonra sizin için bir adres oluşturacaktır.

Adres Oluşturma Nasıl Çalışıyor?

Yeni bir adresle ilgili en ürkütücü kısım ise, ne kadar uzun olduklarıdır: harf ve rakamlardan oluşan 26 ila 35 arası karakter. Bir BTC adresi “1”, “3” veya “bc1” ile başlar.

Bitcoin işlemleri banka hesap transferleri gibi iptal edilemiyor veya geri iadesi mümkün olmuyor. Bu yüzden de gönderim yapmadan önce adres satırını iki ve hatta üç kez kontrol etmek önem taşıyor.

Bir Bitcoin ödemesini yanlış kripto para cüzdanına gönderirseniz, o cüzdanın sahibinden size parayı geri yollamasını istemekten başka çareniz kalmaz.

Bitcoin Adresini Nerede Saklarım?

Açık ve özel anahtarlarınızı güvende tutmak gerçekten önemli ve Bitcoin’lerinizi kötü niyetli insanlardan korumak için kullanabileceğiniz birkaç yöntem var.

  1. BTC borsaları : Coinbase ve Binance gibi platformlar, PayPal hesabına veya online bankacılığa benzer bir deneyim sunuyor. Android ve iOS platformlarında bulunabilen bu mobil cüzdanlar, işlem geçmişinin tamamını gösteriyor. Dahası, hatırlatma sözcükleri ve iki adımlı doğrulama sayesinde hesabınızı daha güvenli tutmaya yardımcı oluyorlar.
  2. Donanım Cüzdan: Online blockchain cüzdanları, BTC varlığınızın internete bağlı “sıcak cüzdanlarda” tutulması durumunda çalınma riski taşıyor. Donanım cüzdanı ile coin’leriniz şifrelenmiş bir şekilde fiziksel bir cihazda, internetten bağımsız soğuk cüzdanda saklanıyor. Bu ürünlerin pek çoğu, Ethereum gibi diğer kripto paraları da destekliyor.
  3. Kağıt Cüzdan: Eski usul bir yöntem istiyorsanız, Bitcoin adresinizi bir kağıda yazabilir veya daha kolayı çıktı alabilirsiniz. Özel anahtarı bu şekilde saklamak da pek risksiz sayılmaz. Kağıt cüzdanı kaybederseniz, sahip olduğunuz BTC de sonsuza kadar kaybolabilir.

Kripto Parayı Güvende Tutmak için Hızlı İpuçları

Şöyle düşünün; 50 bin dolarınız olsa hepsini cüzdanınızda tutar mıydınız? BTC için durum neden farklı olsun?

Birden fazla Bitcoin adresi kullanarak tüm kripto paranızın tek noktada olmasını önlemek akıllıca bir hareket olacaktır.

 

Bitcoin Gönderimi Nasıl Yapılır

Bitcoin alıp satmaya başladığınıza göre, farklı bir şey yapmayı öğrenmenin vakti geldi: Bitcoin göndermek.

Bitcoin (BTC) eşler arası bir elektronik para sistemidir ve kullanıcılara, aracı bir kuruma ihtiyaç duymadan, dünyanın her yerine doğrudan transfer yapabilme imkanı sunar. Bitcoin göndermek için, kullanıcının Bitcoin işlemi yapmayı sağlayan temel altyapıya alışmaları gerekiyor.

Bitcoin Cüzdanları

Bitcoin (BTC) göndermek isteyen kullanıcının bir Bitcoin cüzdanı kullanması gerekiyor çünkü Bitcoin blockchain ağı ile etkileşim ancak böyle mümkün oluyor.

BTC cüzdanlarının kullanıcıya ait kripto parayı “sakladığı” genel bir benzetme olarak kullanılıyor. Ancak gerçekte Bitcoin cüzdanlarının işlevi, blockchain işlemleri aracılığıyla kripto para alıp gönderebilmek için gerekli bilginin üretilmesini sağlamaktan ibaret.

Üç ana Bitcoin cüzdanı tipi bulunuyor ve bunlar yazılım, donanım ve kağıt olarak sıralanıyor. Her biri, sundukları işlevsellik ve güvenlik açısından farklılaşıyor. Bitcoin cüzdanının internete bağlı olup olmamasına göre ayrıca “sıcak” ve “soğuk” cüzdan şeklinde kategorilere ayırmak da mümkün.

 

Paylaş: